(source : boston.com)

၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ၾသစေၾတးလ်ႏိုင္ငံ၊ ဆစ္ဒနီၿမိဳ႕မွ စတင္ခဲ႔သည့္ ကမၻာေျမေန႔အထိမ္းအမွတ္ပြဲ ဟာ ကမၻာနဲ႔တစ္၀ွမ္း လွ်င္ျမန္စြာ ပ်ံ႕ႏွ႔ံ တြင္က်ယ္ လာခဲ့ပါတယ္။ ယခုႏွစ္ ၂၀၀၉ ကမၻာေျမေန႔ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေပါင္း ၈၀ ေက်ာ္က ၿမိဳ႕ႀကီးေပါင္း ၁၀၀၀ ေက်ာ္မွာ မတ္လ ၂၈ ရက္ေန႔ ညေန ၈း၃၀ အခ်ိန္မွစတင္ၿပီး ေနအိမ္၊ ရုံးခန္း နဲ႔ ဓါတ္မီးတိုင္မ်ားကို တစ္နာရီၾကာ မီးေမွာင္ခ်ထားခဲ့ၾက ေၾကာင္းသိရွိရသည္။
ကမၻာတစ္၀န္းတြင္ ထိုကဲ႔သို႔ လွ်ပ္စစ္မီးမ်ား ကိုပိတ္၍ ကမၻာ့ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမႈႏွင့္ ဖန္လံုဓါတ္ေငြ႔ ထုတ္လႊတ္မႈ မ်ားျပားေနျခင္းကို ကာကြယ္ရန္ ေတာင္းဆိုမႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ႔ၾကသည္။
ကမၻာေျမေန႔ အထိမ္းအမွတ္ က်င္းပခဲ႔သည့္ ဓါတ္ပံုမ်ားကို ဤေနရာ တြင္ ၾကည့္ႏိုင္ပါသည္။

(ပညာပေဒသာစာေစာင္၊ အတြဲ (၁၆)၊ အပိုင္း (၂)၊ မတ္၊ ၁၉၈၂ ထုတ္မွ ျပန္လည္ကူးယူ ေဖၚျပပါသည္။)

ဦးစိုးသူ

အစာအာဟာရႏွင့္ ကူးသန္းသြားလာေရးအတြက္ ပင္လယ္သမုဒၵရာကို လူတို႔ မွီခုိလာခဲ႔သည္မွာ ၾကာၿပီ ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ ပင္လယ္သည္ ေလာင္စာ (fuel) ႏွင့္ တြင္းထြက္ (mineral) ပစၥည္းမ်ားအတြက္လည္း အလားအလာေကာင္းေသာ ဇစ္ျမစ္ျဖစ္ေၾကာင္း ရိပ္စားမိျခင္းမွာမူ မၾကာလွေသးေပ။ သိပၸံႏွင့္ နည္းပညာပိုင္းတြင္ လတ္တေလာ တိုးတက္လာခဲ႔ျခင္းေၾကာင့္ သမုဒၵရာမ်ား၏ ပိုမိုနက္ရႈိင္းေသာ ေအာက္ေျခပိုင္း စူးစမ္းရွာေဖြမႈ (exploration) မ်ားကို ပို၍ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ခဲ႔ၾကသည္။ အလ်င္အျမန္ တိုးပြားလာေသာ ကမၻာ့လူဦးေရႏွင့္အတူ အစာအဟာရႏွင့္ တြင္းထြက္ပစၥည္းတို႔ကို လိုအပ္ခ်က္မ်ားသည္ ဤစြမ္းေဆာင္ႏိုင္မႈႏွင့္ တြဲဖက္လိုက္သည့္အခါ သမုဒၵရာမ်ားအေပၚ အာရံုစိုက္မႈသည္ မႀကံဳဖူးေအာင္ပင္ ႀကီးထြားလာခဲ႔ရေပသည္။ ဤလိုအပ္ခ်က္ကို အသိအမွတ္ျပဳျခင္ေၾကာင့္ တေၾကာင္း၊ သယံဇာတအသစ္မ်ားကို ကမၻာက လိုအပ္လ်က္ရွိေနသည္ကို အေလးထားျခင္းေၾကာင့္တေၾကာင္း၊ အေမရိကျပည္ေထာင္စုက ကမၻာ့ကုလသမဂၢသို႔ ယခင္က မရွိခဲ႔ဖူးေသာ စြန္႔စားမႈတရပ္ကုိ ခ်မွတ္ အေကာင္အထည္ေဖၚရန္ ၁၉၆၈ ၌ အဆိုျပဳခဲ႔သည္။ ထိုအဆိုကား ၁၉၇၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္း အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ ဆယ္စုႏွစ္ အဏၰ၀ါ စူးစမ္းရွာေဖြေရး (IDOE, International Decade of Ocean Exploration) အစီအစဥ္ တရပ္ပင္ ျဖစ္ေပသည္။

Read more »

“The good geologist is he who had seen the most rocks.” ဆိုတဲ႔ စာသားေလးကို ေဆာင္ပုဒ္ေခါင္းစဥ္တစ္ခု အေနနဲ႔ လႊင့္တင္ထားတဲ႔ Geology Department (Magway) ရဲ႕ အင္တာနက္စာမ်က္နာကို geolfriends မွ အထူး၀မ္းေျမာက္စြာ ႀကိဳဆိုလိုက္ပါတယ္။
ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာေတြျဖစ္တဲ႔ myanmargeosciences.org၊ geolfriends94.blogspot.com၊ geologist-myanmar.com၊ geolfriends.com တို႔ေတြရွိေနၾကတဲ႔ အထဲမွာ ထပ္မံေပၚထြက္လာတဲ႔ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ ဘေလာက္စာမ်က္ႏွာဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ တကၠသိုလ္မ်ား၏ ဘူမိေဗဒဌာနတစ္ခုအေနျဖင့္ ပထမဦးဆံုး ေပၚထြက္လာတဲ႔ ဘေလာက္ စာမ်က္တစ္ခု ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။
ဒီဘေလာက္ေလးကို စတင္ေမြးဖြားသည့္ အခ်ိန္ကိုလည္း တိတိက်က်မွတ္တမ္း တင္ထားတာ ကလည္း ထူးျခားလွပါတယ္။ “ကၽြန္ေတာ္တို႔ မေကြးတကၠသိုလ္၊ ဘူမိေဗဒဌာန ဘေလာ့ေလးကို ၂၀၀၈ ခုႏွစ္၊ ဒီဇင္ဘာလ၊ ၂၄ ရက္၊ ဗုဒၶဟူးေန႔၊ နံနက္ ၁၀ နာရီ၊ ၂၀ မိနစ္တြင္ စတင္ ေမြးဖြားလိုက္ပါသည္။” ဟု ဆိုထားပါတယ္။
သည့္အျပင္ လက္ရွိတာ၀န္ ထမ္းေဆာင္ေနေသာ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ား။ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ႔ေသာ ဌာနမွဴး ဆရာႀကီးမ်ားကို မွတ္တမ္းတင္ထားသလို၊ ေက်ာက္ျဖစ္ရုပ္ႂကြင္းနမူနာမ်ား ႏွင့္ ေက်ာက္တံုးနမူနာမ်ား၏ မွတ္တမ္း၊ ဓါတ္ပံုမ်ားျဖင့္ ေ၀ေ၀ဆာဆာေဖၚျပထားပါတယ္။ ဒီဘေလာက္ကေလးဟာ မေကြးတကၠသိုလ္၊ ဘူမိေဗဒဌာန၏ နမူနာေက်ာက္ျဖစ္ရုပ္ႂကြင္မ်ား၊ ေက်ာက္တံုးမ်ားကို မည္ကဲ႔သို႔ စနစ္တက်ႏွင့္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ထားပံုကိုို လက္ေတြ႔ ျမင္သာေအာင္ ေဖာ္ၾကဴးျပႏိုင္တာကို ေတြ႔ရွိရပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ၁၉၆၄ခုႏွစ္၊ မေကြးေကာလိပ္ လက္ထက္ကတည္းက ဖြဲ႔စည္းခဲ႔တဲ႔ မေကြးတကၠသိုလ္၊ ဘူမိေဗဒဌာန၏ ေႏြးေထြးစြာ ဖိတ္ေခၚမႈကို ကမ္းလင့္ႀကိဳဆိုရင္း၊ ေဟာဒီ http://magwaygeology.blogspot.com ဘေလာက္ စာမ်က္ႏွာကေလးကိုလည္း သြားေရာက္ လည္ပတ္ႏိုင္ပါေၾကာင္း ညႊန္းဆို လိုက္ရပါသည္။

(Source : Newscientist, Feb 2009)

စိန္ဆိုတာ ပ်ိဳတိုင္းႀကိဳက္တဲ႔ႏွင္းဆီခိုင္ပါ။ ဒါေပမယ့္ မၾကာခင္မွာေတာ့ လုပ္ငန္းသံုး တြင္းတူးပစၥည္းေတြမွာ အသံုးခ်မႈ နည္းပါးလာပါလိမ့္မယ္။ ဒီေက်ာက္မ်က္ရတနာဟာ လူေတြက ဖန္တီးထားတဲ႔ နာႏိုပစၥည္းမ်ားေၾကာင့္ ကမၻာေပၚမွာ အမာဆံုးဆိုတဲ႔ ဂုဏ္ပုဒ္ကို တခ်ိန္က ဆံုးရႈံးခဲ႔ရပါတယ္။ အခုေတာ့ ရွားပါးလွတဲ႔ သဘာ၀သတၳဳမ်ားကေန သူ႔ကို ေနာက္ေကာက္ ခ်ေတာ့မွာပါ။ စိန္ထက္ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုၿပီးမာပါသတဲ႔။
ရွမ္ဟိုင္းဂ်ိဳေဒါင္းတကၠသိုလ္ နဲ႔ေကာလိပ္မ်ား (Shanghai Jiao Tong University) မွာ Zicheng Pan)ကေနၿပီး သတၳဳႏွစ္မ်ိဳးရဲ႕ အက္တမ္ဖြဲ႔စည္းပံုကို စမ္းသပ္ခဲ႔ရာမွာ သူတို႔ဟာ အလြန္ကို မာေက်ာလွတဲ႔ သတၳဳေတြျဖစ္ေနတာကို ေတြ႔လိုက္ရပါတယ္။
ပထမသတၳဳကေတာ wurtzite boron nitrite ပါ။ စိန္နဲ႔ ပံုသ႑ာန္ခ်င္းတူေပမယ့္ အက္တမ္ ဖြဲ႔စည္းပံုခ်င္း မတူပါဘူး။
ေနာက္တမ်ိဳးကေတာ့ ဆ႒ဂံစိန္ သို႔မဟုတ္ lonsdalerite ဘဲျဖစ္ပါတယ္။ သူက ကာဗြန္အက္တမ္ေတြနဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားၿပီး စိန္နဲ႔တူပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ပံုသ႑ာန္မတူတဲ႔ တြဲဆက္မႈေတြနဲ႔ပါ။
Read more »

အင္ဂ်င္နီယာဘူမိပညာရွင္မ်ားအတြက္ Structure Geology ဆိုင္ရာေကာက္ႏႈတ္ခ်က္မ်ား (၄)

ဦးစိုးသူရထြန္း (ရန္ကုန္တကၠသိုလ္၊ ဘူမိေဗဒ လက္ေထာက္ကထိကေဟာင္း)

DYNAMICS OF FAULTING

Fault မ်ားျဖစ္ေပၚပံု

ေက်ာက္တို႕ deform ျဖစ္သည့္အခါ အျမင့္ဆံုး pure shear အား ေျဖထုတ္ေပးသည့္ျပင္ညီ အတိုင္း fault ျဖစ္ေပၚပါသည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ fault ျဖစ္လာမည့္ plane မ်ားသည္ σ2 ပါ၀င္ၿပီး principal stress direction σ1 ႏွင့္ 30° မွ 40° အတြင္း ေစာင္းေနပါသည္။
နားလည္လြယ္ေအာင္ရွင္းရလွ်င္ တိုက္ရိုက္ ဖိသိပ္ျခင္းခ်ဳံ႕ျခင္း ျဖစ္စဥ္ျဖစ္သည့္ simple shear ျဖင့္ stress တစ္ခုကို မေျဖရွင္းႏိုင္သည့္အခါ ျပတ္ထြက္သည့္ ျပင္ညီအစံုသည္ fault ျဖစ္လာပါသည္။ Fault Plane ေပၚတြင္ σ2 ရွိေနသည္၊ ယင္း plane ႏွင့္ ၃၀ မွ ၄၀ ဒီဂရီေစာင္း၍ σ1 ရွိေနသည္ ဟုဆိုျခင္းျဖစ္သည္။ သီအိုရီအရ fault တို႕ကို duplex ေခၚ အစံုလိုက္ အတြဲလိုက္ရွိေၾကာင္း ဆိုလုိရင္းျဖစ္ေသာ္လည္း သဘာ၀တြင္ တစ္ခုခ်င္းေတြ႕ရေလ့ရွိပါသည္။
ကမာၻ႕အေပၚယံလႊာရွိ principal axes of stress မ်ားသည္ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ႏွင့္ ေထာင့္မွန္၊ သို႕မဟုတ္ အၿပဳိင္ ရွိေနၾကသည္။ သို႕ျဖစ္၍ principal stress axis တစ္ခုသည္ အစဥ္သျဖင့္ vertical ရွိၿပီး အျခား ႏွစ္ ခုသည္ horizontal plane ေပၚတြင္ရွိေလ့ရွိသည္။ အေၾကာင္းမွာ ေျမမ်က္ႏွာျပင္သည္ shear မျဖစ္ႏိုင္သည့္ လြတ္ေနေသာျပင္ညီ (free surface) ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
normal faults တို႕သည္ σ1 vertical ျဖစ္ေသာအခါတြင္လည္းေကာင္း၊ thrust faults တို႕သည္ σ3 vertical ျဖစ္ေသာအခါ ႏွင့္ strike-slip faults တို႕သည္ σ2 vertical ျဖစ္ေသာအခါတြင္ ျဖစ္ေပၚၾကသည္။

Read more »