ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining Geology)

ပဏာမစူးစမ္းေလ့လာမႈနည္းလမ္းမ်ား (Reconnaissance Techniques)

ယင္းနည္းလမ္းမ်ားကို အသံုးခ်ရာတြင္ အေပၚယံဖုံုးအုပ္ေနသည့္ အရာမ်ား၏ မူလဇစ္ျမစ္ေပၚ အေျခခံရသည္။ အကယ္၍ အေပၚယံဖုံးအုပ္ေနသည့္ အရာမ်ားသည္ ေအာက္ခံေက်ာက္သားမွ ျဖစ္ေပၚလာပါက ျပႆနာေျဖရွင္းရန္ လြယ္ကူေသာ္လည္း အျခားတစ္ေနရာမွ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ခံထားရပါက နည္းလမ္းေပါင္း မ်ားစြာျဖင့္ ေလ့လာစူးစမ္းရေပမည္။ အသံုးခ်ဘူမိဓါတုေဗဒနည္းပညာရပ္မ်ားကို ဇယား (၂) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

စာရင္းအင္းပညာ (Statistics)

တြင္းထြက္ရွာေဖြေရး ဘူမိဓါတုေဗဒလုပ္ငန္း၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ အေရးပါဆံုး စံကြဲဇံုမ်ား (anomalous zones) သတ္မွတ္ရန္ ျဖစ္သည္။ အရွင္းဆံုးဆုိရေသာ္ ျဒပ္စင္အျမင့္ဆံုး ပါ၀င္မႈကို ရွာေဖြရန္ျဖစ္ သည္။ စံကြဲမႈ (anomaly) မ်ားကို သတ္မွတ္ရာတြင္ စာရင္းအင္းပညာျဖင့္ အုပ္စုအလုိက္ရရွိေသာ အခ်က္ အလက္မ်ားကို ဘူမိေဗဒႏွင့္ နမူနာေကာက္ယူမႈဆုိင္ရာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားျဖင့္ ယွဥ္တြဲကာ သတ္မွတ္ ၾကသည္။ သာမန္အားျဖင့္ ဓါတ္ခြဲရလာဒ္မ်ားကို စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ ကြန္ပ်ဴတာပ႐ုိဂရမ္မ်ားျဖင့္ အသံုးျပဳ ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ MINITAB, SYSTAT ႏွင့္ STATGRAPHICS စသည့္ ပ႐ိုဂရမ္မ်ား အသံုးျပဳၾကသည္။ ယင္း ပ႐ိုဂရမ္မ်ား၏ ေစ်းႏႈန္းမွာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၂၀၀ မွ ၅၀၀ အထိ ရွိၾကသည္။

စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ဂရပ္ပံုမ်ား (graphs)၊ ဘားကုပ္မ်ား (bar graphs)၊ ေဘာက္(စ္)ပေလာ့မ်ား (box plots) ျဖင့္ ေရးဆြဲစစ္ေဆးသင့္သည္။ ယင္းတုိ႔ႏွင့္တြဲ၍ စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ (statistical dispersion) အထူးသျဖင့္ စံေသြလြဲမႈ (standard deviation) မ်ားကို ေဖာ္ျပ ေလ့ရွိသည္။ ဟစ္စတုိဂရမ္ (histograms) ပံုမ်ားေရးဆြဲၾကည့္ျခင္းျဖင့္ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ သာမန္ပ်ံ႕ခ်က္ (normal distribution) သို႔မဟုတ္ ေလာ့စေကးအရ သာမန္ပ်ံ႕ခ်က္ရွိျခင္း (log-normal distribution) တုိ႔ကို သိရွိႏုိင္ေပမည္။ အကယ္၍ ရရွိလာေသာ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ အုပ္စုကြဲမ်ားရွိေနပါက စံပံုစံ (multi-model) အမ်ဳိးမ်ဳိးေတြ႕ရေပမည္။ Sinclair (၁၉၉၁) ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ေျမဆီလႊာနမူနာမ်ားအတြင္း ေၾကးနီျဒပ္စင္ပ်႕ံႏွံ႔ပံုကို ဥပမာျပထားေပသည္။ ပံု (၁) ယင္း ဟစ္စတိုဂရမ္ အရ ျဒပ္စင္ပါ၀င္ႏႈန္းသည္ ၉၀ ႏွင့္ ၂၁၀ ပီပီအမ္တို႔၌ အုပ္စု ၂-ခုအျဖစ္ ကြဲထြက္လ်က္ရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရမည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈနည္းလမ္းမ်ား (Analytical Methods)

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ျခင္း၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ နမူနာမ်ား၌ ပမာဏလြန္စြာ နည္းပါးသည့္ ျဒပ္စင္ (trace element) မ်ား ပါ၀င္မႈကို သိရွိရန္ျဖစ္သည္။ ယခင္က လုိအပ္ေသာ အဆင့္မ်ားအလိုက္ ျဒပ္စင္အားလံုးကို ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ရန္မွာလည္း မျဖစ္ႏုိင္ေခ်။ အေျခခံသတၱဳ (base metal) မ်ားကို ရွာေဖြသည့္လုပ္ငန္းစဥ္၌ ပင္ ျဒပ္စင္ေပါင္းမ်ားစြာကို ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္သင့္သည္။ ဥပမာ ေၾကးနီသတၱဳ႐ိုင္းသိုက္ (copper deposit) ရွာေဖြရာတြင္ ေၾကးနီျဒပ္စင္အျပင္ အျခားအသံုး၀င္ေသာ ျဒပ္စင္မ်ားကို ဓါတ္ခဲြတုိင္းတာရေပမည္။ ယခုအခါ ေခတ္မီွ ဓါတ္ခြဲနည္းပညာမ်ားျဖင့္ တခါတရံ ျဒပ္စင္အမ်ဳိးအစား (၂၀) မွ (၃၀) အထိ တုိင္းတာရရွိ ႏုိင္ၿပီျဖစ္သည္။ ယင္းတို႔ထဲမွ အခ်ဳိ႕ေသာ ျဒပ္စင္မ်ားမွာ အခ်က္အလက္ အနည္းငယ္ ရရွိေသာ္လည္း အဓိပၸါယ္ ျပန္ဆုိရန္အတြက္ အေထာက္အကူမ်ားစြာ ရရွိႏိုင္ေပသည္။ အဓိက ဘူမိဓါတုေဗဒဆုိင္ရာ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈ နည္းပညာမ်ားကို ဇယား(၁) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

Read more »

Source: Quaternary geologists win timescale vote by Amanda Leigh Mascarelli, Nature, vol 459

အဓိပၸာယ္ဖြင့္ခ်က္အသစ္က ေပ်ာက္ဆံုးေတာ့မည့္ အေခၚအေ၀ၚတစ္ခုကို ကယ္တင္လိုက္သည္။
၂၀၀၆ တြင္ နကၡတၱပညာရွင္တို႕က ပလူတိုၿဂဳိဟ္၏အဆင့္အတန္းကို ဆံုးျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။ ယေန႕တြင္ ဘူမိေဗဒပညာရွင္တို႕က လူသားတို႕ ဖြံ႕ၿဖဳိးျဖစ္ေပၚရွင္သန္ရာ Quaternary အခ်ိန္၏ ႏွင့္ပတ္သက္၍ ဆံုးျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။ သုိ႕ရာတြင္ ပလူတို ဆံုးျဖတ္ခ်က္ မွာကဲ့သို႕ပင္ ႏွစ္မ်ားစြာၾကာခဲ့ေသာ အျငင္းအခုန္အတြက္ သေဘာမတူသူမ်ားက်န္ရစ္ေနဆဲပင္။
ႏိုင္ငံတကာထရေဗဒေကာ္မရွင္ (ICS) သည္ Quaternary ၏ base ကို 2.6 million years မွ ယေန႕အထိ အျဖစ္သတ္မွတ္ခဲ့သည္။ သို႕ျဖစ္၍ ေနာက္ဆံုး ေရခဲေခတ္ျဖစ္ေသာ Pleistocence သည္ ႏွစ္သန္းေပါင္း 2.6 မွ 1.8 အထိ ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ေမလ ၂၁ ရက္ေန႕တြင္ အဆိုပါ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ကို သေဘာတူကာ တစ္လႏွစ္လအတြင္း က်င္းပမည့္ ႏိုင္ငံတကာ ဘူမိသိပၸံအစည္းအရံုး (IUGS) အစည္းအေ၀းသို႕ အတည္ျပဳခ်က္ ရယူမည္ ျဖစ္သည္။
ယခုမဲခြဲဆံုးျဖတ္ခ်က္တြင္ Pliocene အဏုယုဂ္၏ ႏွစ္ ၈ သိန္းကာလကို Pleistocene သို႕ေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့သည္။ ဤအဓိပၸာယ္ဖြင့္ခ်က္ အသစ္အတြက္ ၂၀၀၁ ကပင္ ႀကဳိးစားလာခဲ့ေသာ ကင္းဗရစ္တကၠသိုလ္မွ Phillip Gibbard က ဒါဟာ မွတ္တိုင္တစ္ခုပါပဲ ဟု ဆိုခဲ့သည္။ “ဒါေပမယ့္ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ အစိတ္ သံုးဆယ္က အမွားကို ခုမွ တည့္ေပးႏိုင္ခဲ့တာပါ” ဟု ဆိုသည္။
၁၉၈၅ တြင္ Pleistocene ၏ အစ ကို အီတလီေတာင္ပိုင္း ပင္လယ္က် ေက်ာက္လႊာမ်ားအား အေျချပဳကာ ႏွစ္ ၁.၈ သန္း အျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့သည္။ ပညာရွင္အခ်ိဳ႕ကမူ ယင္းသည္ တကမာၻလံုး ကိုကိုယ္စားမျပဳႏိုင္ဟု ယူဆခဲ့သည္။ ၿဂဳိလ္ကမာၻ၏ ေအးခဲသြားခဲ့မႈ သည္ ႏွစ္ေပါင္း ၂.၆ သန္းမွ စခဲ့သည္ဟု ယင္းတို႕ကဆိုသည္။
၁၈၀၀ ျပည့္ႏွစ္ မ်ား အေစာပိုင္းတြင္ Quaternary အခ်ိန္ပိုင္း ကို ဘူမိသမိုင္းအား Primary မွ Quaternary အထိ (၄) ပိုင္း ခြဲျခားရာမွ စတင္ အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ပထမအမည္ ႏွစ္ခု (Primary ႏွင့္ Secondary) ကို မသံုးေတာ့သည္မွာ ၾကာၿပီျဖစ္ၿပီး Tertiary ကို ရံဖန္ရံခါ သံုးေသးေသာ္လည္း ယခုဆယ္စုႏွစ္မ်ားတြင္ ဘူမိပညာရွင္အခ်ဳိ႕က Quaternary ကို ေခတ္ေဟာင္းလက္က်န္ တစ္ရပ္အျဖစ္ ျမင္ခဲ့ၾကသည္။ ၂၀၀၄ တြင္ ႏိုင္ငံတကာထရေဗဒေကာ္မရွင္ ICS ၏ စာေစာင္၌ ယင္း သက္တမ္း ပါမလာေတာ့ရာ သိပၸံအမည္စာရင္းမွ မ်ဳိးသုဥ္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားၿပီလားဟုပင္ ထင္ခဲ့ၾကသည္။ Quaternary ေနရာကို ႏွစ္ ေပါင္း ၂၃ သန္းမွစတင္သည့္ Neogene ကို ဆြဲဆန္႕ အစားထိုးခဲ့သျဖင့္ Quaternary အုပ္စုက အႀကီးအက်ယ္တိုက္ပြဲဆင္ခဲ့ရသည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း
M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

ယေန႔ကာလ၌ ဘူမိဓါတုေဗဒပညာရပ္အား တြင္းထြက္သယံဇာတ ရွာေဖြေရးဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းရပ္မ်ားတြင္ မ်ားစြာ အသံုးခ်လာၾကသည္။ ရွာေဖြေရးဘူမိေဗဒပညာရွင္ (exploration geologists) မ်ားသည္ ဘူမိ႐ူပေဗဒ (geophysics) လုပ္ငန္းရပ္မ်ားထက္ ဘူမိဓါတုေဗဒ (geochemistry) ဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းရပ္မ်ားတြင္ ပိုမို၍ တုိက္႐ိုက္ ပါ၀င္ေဆာင္ရြက္ ရေလ့ရွိသည္။ ဘူမိဓါတုေဗဒ အစီအစဥ္တစ္ခုျဖင့္ သတၱဳ႐ိုင္းသုိက္မ်ား (ore deposits) ရွာေဖြရာတြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း က႑မ်ားပါရွိၾကသည္။

၁။ စီမံကိန္း (planning)
၂။ နမူနာေကာက္ယူျခင္း (sampling)
၃။ ဓါတုေဗဒဆုိင္ရာ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈ (chemical analysis)
၄။ အဓိပၸါယ္ျပန္ဆုိမႈ (interpretation)
၅။ အေသးစိတ္ေလ့လာမႈ (follow up) တို႔ျဖစ္ၾကသည္။

ကြင္းဆင္းဘူမိေဗဒပညာရွင္ (field geologists) မ်ားအေနျဖင့္ က႑ ၁၊ ၂၊ ၄ ႏွင့္ ၅ တို႔ကို တုိက္႐ိုက္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ေသာ္လည္း က႑ (၃) ကိုမူ စီးပြားျဖစ္ ဓါတ္ခြဲခန္းမ်ားမွ ေဆာင္ရြက္ ေပးရေလ့ရွိသည္။

Read more »