တင့္လြင္ေဆြ

ရန္ကုန္ျမိဳ႕၀န္းက်င္၌ လႈပ္ခဲ့ေသာလႈပ္ႏိုင္ေသာငလ်င္မ်ားအေၾကာင္းေျပာလိုပါသည္။

၁၉၃၀ ခုႏွစ္ ေမလ (၅) ၌ျဖစ္ေသာ အင္အား ပမာဏ (၇.၃) ရွိသည့္ ပဲခူးငလ်င္ၾကီးသည္ ၁၉၀၀ ျပည့္လြန္ေနာက္ပိုင္းတြင္ အင္အား အျပင္းဆံုးငလ်င္မ်ား တြင္ပါ၀င္သည္။ ပဲခူးျမိဳ႕တစ္ခုလံုး အိမ္ေျခအေဆာက္အဦအမ်ားအျပား ပ်က္စီးခဲ့ရျပီး လူ (၅၀၀) ခန္႕ ေသဆံုးေၾကာင္း မွတ္တမ္းမ်ားရွိခဲ့သည္။ ထိုစဥ္က လူဦးေရ သိန္းဂဏန္းမွ်ပင္မရွိေသးေသာ ရန္ကုန္ျမိဳ႕တြင္လည္း လူ (၅၀) ခန္႕ ပ်က္စီးရေၾကာင္း သိရသည္။ ပဲခူးေဒသသည္ ငလ်င္ဒဏ္ကို ဤတစ္ၾကိမ္တည္းသာ ခံခဲ့ရသည္ မဟုတ္ေပ။ ေရႊေမာေဓာ ေစတီေတာ္သမုိင္းအရ ဆိုလွ်င္ ဘီစီ (၁၉၇)မွ ေအဒီ (၁၃၄၈)ထိ ႏွစ္ေပါင္း (၁၅၄၅)ႏွစ္အတြင္း ငလ်င္ျဖစ္ရပ္ေပါင္း(၂၂)ၾကိမ္ ရွိေၾကာင္း ေစတီေတာ္ျပဳျပင္မႈ မွတ္တမ္းေက်ာက္စာ မ်ား တြင္ေတြ႕ရသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေစတီေတာ္ကို (၂၇) မီတာအထိျမွင့္လိုက္သည္။ ထို ေနာက္ပိုင္းမွ ၁၉၃၀ ထိ ငလ်င္မွတ္တမ္းေပါင္း (၁၂) ၾကိမ္ရွိခဲ့သည္။ ထိုျဖစ္ရပ္မ်ားထဲမွ ၁၉၁၇ ငလ်င္ေၾကာင့္ ေစတီေတာ္ၾကီး ငွက္ေပ်ာဖူး ပ်က္၍ေျမခခဲ့ရပံုကို ပံုတြင္ေတြ႕ျမင္ႏိုင္သည္။

ျမန္မာ့မ်က္ရႈ ေ၇ႊတိဂုံေစတီေတာ္ၾကီးကိုလည္း ငလ်င္ေၾကာင့္ ပ်က္သျဖင့္ ျပင္ဆင္ရေၾကာင္း မွတ္တမ္းမ်ား၌ ေတြ႕ရျပန္သည္။ ေအဒီ ၁၃၇၂ မွ စလွ်င္ (၁၇) ၾကိမ္ခန္႕ရွိသည္။ အေစာပိုင္းႏွစ္မ်ားကို မသိရေခ်။ ထိုအထဲမွ (၈) ၾကိမ္ခန္႕မွာျပိဳက်သြားသျဖင့္ ျပန္လည္ ျပဳျပင္ရေၾကာင္းဆိုၾကသည္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ေတာင္ဖက္ရွိ သံလ်င္ျမိဳ႕၌ က်ိဳက္ေခါက္ေစတီေတာ္ ရွိသည္။ ထိုေစတီေတာ္၏ျပဳျပင္မႈမွတ္တမ္းတြင္လည္း အခ်ိဳ႕ႏွစ္မ်ား၌ ငလ်င္ေၾကာင့္ ပ်က္သျဖင့္ ျပင္ရေၾကာင္း ပါရွိသည္။ ေအဒီ (၁၃၈၄) မွစလွ်င္ (၁၀) ၾကိမ္ခန္႕ရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။ အေစာပိုင္း မွတ္တမ္းမ်ားကိုမူ မေတြ႕ရေခ်။

ထို ေစတီေတာ္မ်ား၏ငလ်င္ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ယွဥ္တြဲေလ့လာလွ်င္ တူညီေသာ ႏွစ္မ်ားကိုေတြ႕ရသည္။ ငလ်င္ျဖစ္ခဲ့သည့္ ွႏွစ္မ်ားကို ဇယား (၁) တြင္ ျပထားပါသည္။ သို႕ေသာ္ ေစတီေတာ္မ်ား ျပဳျပင္မႈမွတ္တမ္း မ်ားမွာ ျမိဳ႕မ်ား၏အခ်ိန္ကာလအလိုက္ အေရးပါမႈႏွင့္ဆက္စပ္ ေနေသာေၾကာင့္ အခ်ိဳ႕ႏွစ္အပိုင္းျခားမ်ား က်န္ရစ္ေနႏိုင္သည္ဟု ခန္႔မွန္းရသည္။

ပဲခူးႏွင့္ သန္လ်င္သည္ ေတာင္-ေျမာက္ တစ္တန္းတည္းခန္႕ရွိျပီး ရန္ကုန္ျမိဳ႕က အေနာက္ဖက္က်ေပသည္။ ဤေနရာတြင္ ေဒသတြင္း ငလ်င္ဇစ္ျမစ္ ကို ၾကည့္ရေပမည္။ နာမည္ၾကီး စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕သည္ ပဲခူးရိုးမ အေရွ႕ျခမ္း၊ ပဲခူးႏွင့္ သန္လ်င္ျမိဳ႔မ်ားအနီး ကပ္လွ်က္တည္ရွိသည္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ ေရႊတိဂံု ေစတီေတာ္ႏွင့္ ဆိုလွ်င္ ၄၀ ကီလိုမီတာခန္႕ေ၀းေပသည္။ အကယ္၍ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕၌ ငလ်င္ၾကီးလႈပ္ခဲ့လွ်င္ ပဲခူးႏွင့္ သန္လ်င္ျမိဳ႕မ်ားက တစ္ဆက္တည္း ခံရဖြယ္ရာရွိသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ထို (၂) ျမိဳ႕မွတ္တမ္းမ်ားသည္ တူညီသင့္သည္။ ဤအယူအဆအတိုင္း ေရႊေမာေဓာေစတီေတာ္၏လစ္လပ္ေသာ ႏွစ္မ်ားကို က်ိဳက္ေခါက္ေစတီေတာ္မွတ္တမ္းႏွင့္ ေပါင္းႏိုင္ေပသည္။ မွတ္တမ္းမ်ားပါ အခ်က္အလက္မ်ား ကိုယူ၍ ဆန္းစစ္ၾကည့္ေသာအခါ ငလ်င္ျဖစ္ေသာ အၾကိမ္အေရအတြက္ႏွင့္ ႏွစ္အပိုင္းအျခားမ်ားကို ပံု(၂)တြင္ ျပထားသည့္အတိုင္း ေတြ႕ရေပသည္။

ရန္ကုန္ျမိဳ႕အတြက္မူ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕ လႈပ္ရွားသျဖင့္ ျဖစ္ေသာ ငလ်င္မ်ားေၾကာင့္ခ်ည္းဟု ယူရန္ မသင့္ေပ။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ရန္ကုန္ျမိဳ႕အေနာက္ဖက္ (၂၀) ကီလိုမီတာခန္႕အကြာတြင္ ေဒးဒရဲ ျပတ္ေရြ႕သည္ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕ႏွင့္ အျပိဳင္ ေတာင္-ေျမာက္အတန္းလိုက္ရွိေနျပီး အင္းအား အသင့္အတင့္ရွိ ေသာ ငလ်င္မ်ားလႈပ္တတ္သည္။ ၁၉၇၀ ကျဖစ္ခဲ့ေသာ ရန္ကုန္ငလ်င္သည္ ထိုျပတ္ေရြ႕လႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ဟု ယူဆရသည္။ သို႕ေသာ္ (၈)ၾကိမ္ခန္႕ ျပိဳက်သျဖင့္ ျပင္ရေၾကာင္းမွတ္တမ္းမ်ားက ျပသျဖင့္ ၎တို႕မွာ စစ္ကိုင္း ျပတ္ေရြ႕ကျဖစ္ေသာ ငလ်င္မ်ားေၾကာင့္ဟု ယိုးစြပ္ေပမည္။ အထက္တြင္ ျပခဲ့သည့္သေဘာအတိုင္းပင္ ငလ်င္ျဖစ္ေသာ အၾကိမ္အေရအတြက္ႏွင့္ ႏွစ္အပိုင္းအျခားတို႕ကို ပံု (၃)တြင္ ျပထားသည္။

ငလ်င္အၾကိမ္အေရအတြက္ကို ျပထားသည့္ ပံုမ်ားကို ႏိႈင္းယွဥ္ၾကည့္လွ်င္ ခပ္စိပ္စိပ္ငလ်င္ႏွစ္မ်ား (၁၀ႏွစ္၊ ၂၀ ႏွစ္)၊ ခပ္က်ဲက်ဲႏွစ္မ်ား (၁၀၀ ႏွစ္ႏွင့္ အထက္) ႏွင့္ ၾကားႏွစ္အပိုင္းအျခား မ်ားကို ေတြ႕ရသည္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႔အတြက္မူ ခပ္စိပ္စိပ္ျဖစ္ရပ္မ်ားသည္ အနီးအပါးကငလ်င္မ်ား (ေဒးဒရဲျပတ္ေရြ႕လႈပ္မႈ) ျဖစ္ႏိုင္ျပီး၊ အျခားႏွစ္မ်ားမွာ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕လႈပ္မႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ငလ်င္မ်ား ျဖစ္ပံုရသည္။ မွတ္တမ္းမ်ားမွ ငလ်င္ ျပင္းအားကို ခန္႕မွန္းမရေခ်။ သို႕ေသာ္ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕သည္ ငလ်င္ၾကီးမ်ားသာလႈပ္တတ္ေသာ ဇစ္ျမစ္ ျဖစ္သည္ကို တင္ျပလိုက္ပါသည္။

ဇယား (၁) ျမိဳ႕ၾကီး (၃) ျမိဳ႕ရွိ ေစတီေတာ္ၾကီးမ်ား၏ ငလ်င္မွတ္တမ္းမ်ား ႏိႈင္းယွဥ္ခ်က္။

၂၈ စက္တင္ဘာ ၂၀၀၉ (tintlwinswe.blogspot.com)

စက္တင္ဘာ ၂၂ ရက္ေန႕ ညပိုင္းတြင္ ေရနံေခ်ာင္းၿမဳိ႕ အေနာက္ေျမာက္ဖက္ မိုင္အနည္းငယ္အကြာ ဧရာ၀တီျမစ္တစ္ဖက္ကမ္း ကိုဗဟိုျပဳ၍ အင္အား ၅.၆ ရွိငလ်င္ငယ္တစ္ခုျဖစ္ပြားခဲ့ေၾကာင္းသိရသည္။ ငလ်င္သည္ ေစာက္နက္ငလ်င္မ်ဳိးျဖစ္ၿပီး ကေဘာ္ျပတ္ေရြ႕၏ တြဲဖက္ thrust fault မ်ားတေလွ်ာက္ အလ်ားလိုက္ ေရြ႕လ်ားရာမွ ျဖစ္ေပၚခဲ့ပံုရသည္။ ငလ်င္ထိခိုက္မႈသတင္း တိက်စြာမရရွိေသာ္လည္း အတည္မျပဳႏိုင္ေသးေသာ သတင္းမ်ားအရ အနီး၀န္းက်င္ရွိ ဘုရားအို (၂) ဆူ ထိခိုက္ပ်က္စီးခဲ့သည္ ဟု ဆိုသည္။ ယခု ငလ်င္ေျမေပၚဗဟိုခ်က္သည္ အဆိုပါေဒသတေလွ်ာက္ အင္အားျပင္းထန္ေသာငလ်င္မ်ား အနက္ ေနာက္ဆံုးလႈပ္ခဲ့ေသာ ေတာင္တြင္းႀကီး (၂၂ စက္တင္ဘာ ၂၀၀၃) ႏွင့္ ကီလို ၆၀ ခန္႕ကြာေ၀းၿပီး ပုဂံငလ်င္ (၈ ဇူလိုင္ ၁၉၇၆) ေနရာႏွင့္ ကီလိုမီတာ ၈၀ ခန္႕ကြာေ၀းေၾကာင္းသိရသည္။

Geochemistry, Geobotany ႏွင့္ Exploration Geology ဆိုင္ရာေဆာင္းပါးမ်ား ေရးသားခ်ီးျမွင့္ခဲ့သူ ဦးျမင့္သိန္း၏ဇနီး ကြယ္လြန္ေၾကာင္း ၾကားသိရ၍ Geolfriends အဖြဲ႕သားမ်ားက မိသားစုႏွင့္ထပ္တူ၀မ္းနည္းရပါေၾကာင္း။

ဦးဉာဏ္သင္း (ဘူမိေဗဒ၊ ကထိက၊ ၀ိဇၨာႏွင့္သိပၸံတကၠသိုလ္၊ ရန္ကုန္)

(တကၠသိုလ္ ပညာပေဒသာစာေစာင္၊ အတြဲ ၄၊ အပိုင္း ၃၊ ၁၉၆၉ မွ ကူးယူေဖၚျပပါသည္။)

ေက်ာက္မ်က္ပညာသည္ တြင္းထြက္ေဗဒ (mineralogy) ပညာရပ္၏ အထူးျပဳပညာရပ္ တစ္ရပ္ျဖစ္သည္။ တြင္းထြက္ေဗဒသည္ ေက်ာက္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ဖြဲ႔စည္းထားေသာ ေက်ာက္ဖြဲ႔တြင္းထြက္မ်ား၊ သတၱဳရိုင္းတြင္းထြက္မ်ား အားလံုးႏွင့္ လက္၀တ္တန္ဆာ ရတနာအျဖစ္ အသံုးျပဳေသာ ေက်ာက္မ်က္အားလံုးကို ခ်ဳံ၍ ေလ့လာေသာ ပညာရပ္ျဖစ္သည္။ ေက်ာက္မ်က္ရတနာမ်ားသည္ တြင္းထြက္ေလာက၏ အသီးအပြင့္မ်ားျဖစ္၍ လူ႔ေလာက ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္းစဥ္တေလွ်ာက္တြင္ အေရးပါေသာ က႑မွ ပါ၀င္ခဲ႔သည္။ လူသည္ ေက်ာက္မ်က္ရတနာမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္၍ လက္၀တ္ရတနာမ်ာအျဖစ္ သံုးစြဲတတ္လာျခင္းမွာ ေရွးအီဂ်စ္ေခတ္၊ ေဘဘီလိုနီယန္ေခတ္၊ အက္ဆီရီယန္ေခတ္မ်ားမွပင္ စတင္ခဲ႔၏။ သလင္းတြင္းထြက္အုပ္စုတြင္ ပါ၀င္ေသာ ေက်ာက္မ်က္မ်ားကို ခရစ္မေပၚမီ အႏွစ္ ၁၀၀၀၀၀ မွ ၇၅၀၀၀ အခ်ိန္မွ စ၍လည္းေကာင္း ေဖာ္ထုတ္ သံုးစြဲ၍ တန္ဖိုးထားတတ္ လာခဲ႔သည္။ လက္၀တ္တန္ဆာ ရတနာမ်ားအျဖစ္ လည္းေကာင္း လူမ်ားသံုးစြဲေသာ ရတနာအမ်ိဳးေပါင္းမွာ ၁၀၀ေက်ာ္မွ် ရွိၿပီးလွ်င္ ယင္းတို႔တြင္ အဖိုးမ်ားစြာထိုက္တန္ေသာ ေက်ာက္မ်က္မ်ားမွာ စိန္၊ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ျမ၊ ပုလဲမ်ား ျဖစ္သည္။ သာမန္ေက်ာက္မ်ားကဲ႔သို႔ အလင္းေပါက္၊ အျမင္ေပါက္ မဟုတ္ေသာ္လည္း ေက်ာက္မ်က္မ်ား၏ ထူးကဲေသာ အေရာင္ႏွင့္ ဖြဲ႔သား (texture) ဂုဏ္သတၱိေၾကာင့္ တန္ဆာဆင္ ပစၥည္းမ်ားအျဖစ္ အမ်ားအားျဖင့္ သံုးစြဲၾကေသာ ေက်ာက္မ်က္တြင္းထြက္မ်ားမွာ ေက်ာက္စိမ္း၊ ဖလူအိုရုိက္ (Fluorite) (ဗလူးဂၽြန္) (Blue John)၊ လာဇူလိုက္ (Lazulite)၊ တာကိဳြက္ (Turquoise) စသည္တို႔ ျဖစ္သည္။
ေက်ာက္မ်က္ အမ်ိဳးမ်ိဳး အစားစားရွိ၍ ယင္းတို႔၏ တန္ဖိုးမွာလည္း အနိမ့္အျမင့္မ်ားစြာ ကြာျခားေလသည္။ သဘာ၀အျဖစ္ တြင္းထြက္ ေက်ာက္မ်က္ အမ်ိဳးအစားေပါင္း မ်ားစြာရွိသကဲ႔သို႔ ယင္းတို႔ကို တုပ၍ လူတို႔ ဖန္တီးျပဳလုပ္ထားေသာ ေက်ာက္မ်က္တုမ်ားလည္း အမ်ိဳးအမ်ိဳးအစားစား ရွိေလသည္။ တန္ဖိုးျမင့္ေသာ သဘာ၀ျဖစ္ တြင္းထြက္ စိန္၊ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ျမ စသည္တို႔ကို အဆင္အတန္းျမင့္စြာ သိပၸံနည္းစနစ္ျဖင့္ တုပထားေသာ ျပင္သစ္ခ်က္ေက်ာက္မ်ားမွ အလြန္ေစ်းေပါေသာ ဖန္မ်ား၊ ပလတ္စတစ္မ်ား၊ ဗိတ္ကလိုက္ (bakelite)မ်ား အထိ ေက်ာက္မ်က္အတုမအမ်ိဳးမ်ိဳး အစားစား ရွိေလသည္။

Read more »

ရာစုႏွစ္ဦး ငလ်င္မ်ားဆက္တိုက္လႈပ္သကဲ့သို႕ပင္ သိသိသာသာလႈပ္ရွားလာေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံဘူမိသိပၸံ အသင္း သည္ စက္တင္ဘာ ၅ ရက္ႏွင့္ ၆ ရက္ (စေန၊ တနဂၤေႏြ) ေန႕မ်ားတြင္ ပံုမွန္ တစ္ႏွစ္ (၂) ႀကိမ္ က်င္းပေနက် စာတမ္းဖတ္ပြဲမ်ားႏွင့္တြဲဖက္၍ ဖိတ္ေခၚ ပညာရွင္ (၂) ဦး၏ Economic Geology ဆိုင္ရာ Lecture မ်ားကို ပို႕ခ်မည္ဟုသိရသည္။ ပို႕ခ်မည့္ပညာရွင္မ်ားမွာ Society of Economic Geology မွ ပညာရွင္ Douglas Kirwin ႏွင့္ ျမန္မာျပည္ဘူမိေဗဒကို ၈၀စုႏွစ္မ်ားကပင္ ဆက္တိုက္ေလ့လာခဲ့သူ Andrew Mitchell တို႕ျဖစ္ၾကသည္။ ယင္းတို႕၏ ပို႕ခ်ခ်က္မ်ားအၿပီး Society of Economic Geology (SEG) ႏိုင္ငံတကာအသင္းႀကီးတြင္ အသင္း၀င္လိုသူမ်ားအားလည္း တစ္ပါတည္း လက္ခံေပးသြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း၀မ္းေျမာက္ဖြယ္ၾကားသိရေပသည္။