ဦးဉာဏ္သင္း (ဘူမိေဗဒ၊ ကထိက၊ ၀ိဇၨာႏွင့္သိပၸံတကၠသိုလ္၊ ရန္ကုန္)
(တကၠသိုလ္ ပညာပေဒသာစာေစာင္၊ အတြဲ ၄၊ အပိုင္း ၃၊ ၁၉၆၉ မွ ကူးယူေဖၚျပပါသည္။)
ေက်ာက္မ်က္ပညာသည္ တြင္းထြက္ေဗဒ (mineralogy) ပညာရပ္၏ အထူးျပဳပညာရပ္ တစ္ရပ္ျဖစ္သည္။ တြင္းထြက္ေဗဒသည္ ေက်ာက္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ဖြဲ႔စည္းထားေသာ ေက်ာက္ဖြဲ႔တြင္းထြက္မ်ား၊ သတၱဳရိုင္းတြင္းထြက္မ်ား အားလံုးႏွင့္ လက္၀တ္တန္ဆာ ရတနာအျဖစ္ အသံုးျပဳေသာ ေက်ာက္မ်က္အားလံုးကို ခ်ဳံ၍ ေလ့လာေသာ ပညာရပ္ျဖစ္သည္။ ေက်ာက္မ်က္ရတနာမ်ားသည္ တြင္းထြက္ေလာက၏ အသီးအပြင့္မ်ားျဖစ္၍ လူ႔ေလာက ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္းစဥ္တေလွ်ာက္တြင္ အေရးပါေသာ က႑မွ ပါ၀င္ခဲ႔သည္။ လူသည္ ေက်ာက္မ်က္ရတနာမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္၍ လက္၀တ္ရတနာမ်ာအျဖစ္ သံုးစြဲတတ္လာျခင္းမွာ ေရွးအီဂ်စ္ေခတ္၊ ေဘဘီလိုနီယန္ေခတ္၊ အက္ဆီရီယန္ေခတ္မ်ားမွပင္ စတင္ခဲ႔၏။ သလင္းတြင္းထြက္အုပ္စုတြင္ ပါ၀င္ေသာ ေက်ာက္မ်က္မ်ားကို ခရစ္မေပၚမီ အႏွစ္ ၁၀၀၀၀၀ မွ ၇၅၀၀၀ အခ်ိန္မွ စ၍လည္းေကာင္း ေဖာ္ထုတ္ သံုးစြဲ၍ တန္ဖိုးထားတတ္ လာခဲ႔သည္။ လက္၀တ္တန္ဆာ ရတနာမ်ားအျဖစ္ လည္းေကာင္း လူမ်ားသံုးစြဲေသာ ရတနာအမ်ိဳးေပါင္းမွာ ၁၀၀ေက်ာ္မွ် ရွိၿပီးလွ်င္ ယင္းတို႔တြင္ အဖိုးမ်ားစြာထိုက္တန္ေသာ ေက်ာက္မ်က္မ်ားမွာ စိန္၊ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ျမ၊ ပုလဲမ်ား ျဖစ္သည္။ သာမန္ေက်ာက္မ်ားကဲ႔သို႔ အလင္းေပါက္၊ အျမင္ေပါက္ မဟုတ္ေသာ္လည္း ေက်ာက္မ်က္မ်ား၏ ထူးကဲေသာ အေရာင္ႏွင့္ ဖြဲ႔သား (texture) ဂုဏ္သတၱိေၾကာင့္ တန္ဆာဆင္ ပစၥည္းမ်ားအျဖစ္ အမ်ားအားျဖင့္ သံုးစြဲၾကေသာ ေက်ာက္မ်က္တြင္းထြက္မ်ားမွာ ေက်ာက္စိမ္း၊ ဖလူအိုရုိက္ (Fluorite) (ဗလူးဂၽြန္) (Blue John)၊ လာဇူလိုက္ (Lazulite)၊ တာကိဳြက္ (Turquoise) စသည္တို႔ ျဖစ္သည္။
ေက်ာက္မ်က္ အမ်ိဳးမ်ိဳး အစားစားရွိ၍ ယင္းတို႔၏ တန္ဖိုးမွာလည္း အနိမ့္အျမင့္မ်ားစြာ ကြာျခားေလသည္။ သဘာ၀အျဖစ္ တြင္းထြက္ ေက်ာက္မ်က္ အမ်ိဳးအစားေပါင္း မ်ားစြာရွိသကဲ႔သို႔ ယင္းတို႔ကို တုပ၍ လူတို႔ ဖန္တီးျပဳလုပ္ထားေသာ ေက်ာက္မ်က္တုမ်ားလည္း အမ်ိဳးအမ်ိဳးအစားစား ရွိေလသည္။ တန္ဖိုးျမင့္ေသာ သဘာ၀ျဖစ္ တြင္းထြက္ စိန္၊ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ျမ စသည္တို႔ကို အဆင္အတန္းျမင့္စြာ သိပၸံနည္းစနစ္ျဖင့္ တုပထားေသာ ျပင္သစ္ခ်က္ေက်ာက္မ်ားမွ အလြန္ေစ်းေပါေသာ ဖန္မ်ား၊ ပလတ္စတစ္မ်ား၊ ဗိတ္ကလိုက္ (bakelite)မ်ား အထိ ေက်ာက္မ်က္အတုမအမ်ိဳးမ်ိဳး အစားစား ရွိေလသည္။
