ျမင့္သိန္း
M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining Geology)

သယ္ယူပို႔ေဆာင္ခံရသည့္ ေျမဆီလႊာမွ နမူနာေကာက္ယူျခင္း (Transported Overburden)

သယ္ယူပို႔ေဆာင္မႈခံရေသာ အေပၚယံဖံုးေျမဆီလႊာမ်ားရွိသည့္ ေဒသမ်ားျဖစ္ေသာ ေရခဲျပင္ဖံုးေတာင္ တန္းမ်ား၊ သဲကႏၱာရမ်ား၌ နမူနာေကာက္ယူရာ၌ ျပႆနာတစ္ရပ္ျဖစ္သကဲ့သို႔ ေျဖရွင္းရန္မွာလည္း ကုန္က် စရိတ္မ်ားျပားလွသည္။
ေရခဲျပင္ေဒသမ်ား၌ အေပၚယံဖံုးေျမဆီလႊာမ်ားသည္ ေအာက္ခံေက်ာက္ကို ကိုယ္စားမျပဳႏိုင္ေခ်။ ယင္းေဒသမ်ိဳးတြင္ ကြဲျပားေသာေဒသမ်ားမွ ေရာက္ရွိလာသည့္ ေျမဆီလႊာမ်ား၏ အထူမွာလည္း မတူညီေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရသည္။ ၂၅၆မီလီတာ ထက္ႀကီးေသာေက်ာက္က်ိဳးပဲ့ဆမ်ားကို ေျခရာခံကာ ေျမဆီလႊာအား အျမင္ျဖင့္ ေလ့လာႏိုင္ၾကသည္။ ယင္းတို႔ပါ၀င္ေသာ ေျမဆီလႊာမွေရႊ၊ ဆာလဖိုဒ္ျဒပ္စင္သို႔ ေရဒီယိုသတၱိႂကြ ျဒပ္စင္ (radioactive material) အရာမ်ားျဖင့္ သတၱဳး႐ုိင္းစြဲငင္မႈကို ေလ့လာႏိုင္ေပသည္။ ေယဘူယ်အားျဖင့္ ေရခဲျပင္မ်ားမွ သယ္ေဆာင္လာသည့္ ေက်ာက္လံုးႀကီးမ်ား (till) ၏ ဓါတုဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္ မ်ားကို စစ္ေဆးျခင္းျဖင့္ ျပဳၾကရသည္။ ယင္း ေအာက္ခံေက်ာက္လံုးႀကီးမ်ားကို ေဒသတစ္ခု၏ မူလနမူနာ အျဖစ္ သတ္မွတ္ေလ့ရွိသည္။ ေအာက္ေျခေက်ာက္လံုးမ်ားကို လြန္တူး၍တစ္ခု၏ မူလနမူနာအျဖစ္ေကာက္ယူ ေလ့ ရွိသည္။ ဆိုနစ္လြန္တူးကရိယာမ်ား (sonic drills)၊ ေပါ့ပါးေသာ ပါကာရွင္းလြန္တူးစက္မ်ား (percussion drills) ျဖင့္္ အသံုးခ်ေလ့ရွိသည္။ သို႔ရာတြင္ ေပါ့ပါးေသာ လြန္တူးကိရိယာမ်ားကို အသံုးျပဳျခင္းသည္ ကုန္က်စရိတ္သက္သာေသာ္လည္း တစ္ခါတစ္ရံ အေပၚယံဖံုးေျမဆီလႊာ၏ ေအာက္ေျခ သို႔ တိုင္ေရာက္မေရာက္ခြဲျခားသိရန္ မေသခ်ာေခ်။ ေရခဲေသာ ေဆာင္းဥတုတြင္ အႀကီးစား လြန္တူးကိရိယာ မ်ားျဖင့္ ေဆာင္ရြက္ရန္မွာလည္း အကန္႔အသတ္ျဖင့္သာ အသံုးျပဳႏိုင္ေပသည္။ သဲကႏၲာရမ်ား၌ ေလ၏သယ္ေဆာင္မႈျဖင့္ ရြယ္ေစ့ငယ္ေသာအရာ၀တၳဳမ်ားသာ ေရႊ႕လ်ားမႈရွိၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဇကာေပါက္ နံပါတ္ (၈၀) ထက္ ေသးငယ္ေသာ ရြယ္ေစ့မ်ားကို အသံုးခ်မႈနည္းပါးၾကသည္။ ရြယ္ေစ့ပို၍ ႀကီးေသာ (ဥပမာ ၂ မွ ၆ စင္တီမီတာ) ေျမဆီလႊာမ်ားကို အသံုးခ်ႏိုင္သလို ရႊံ႕ေစးအရြယ္နမူနာမ်ားကိုလည္း ေပ်ာ္ရည္ အတြင္း ျဒပ္စင္မ်ားေရြ႕လ်ားမႈရွိသည့္ ပံုစံအျဖစ္ အသံုးခ်ႏိုင္သည္။ ယင္းနည္းျဖင့္ ေဗါက္၀ါနာ (Botswana) အလယ္ပိုင္းေဒသရွိ ကင္ဗာလိုက္ (kimberlite pipe) ပိုက္မ်ားကို ရွာေဖြရာတြင္ မ်ားစြာအက်ိဳးရွိ ေအာင္ျမင္ခဲ့သည္။ ပံု(၉) တြင္ ကင္ဗာလိုက္ပိုက္မ်ားကို နယ္ပယ္အလိုက္ နမူနာေကာက္ယူျခင္းနည္းလမ္း (regional sampling) ျဖင့္ ရွာေဖြေတြ႕ရွိပံုကို ေဖာ္ျပထားသည္။ နမူနာမ်ားကို ၀.၅ကီလိုမီတာဂရမ္ အတိုင္း ေကာက္ယူကာ ခ်ိန္ဆီးတြင္းထြက္မ်ားကို +၀.၄၂ မီလီမီတာရြယ္ေစ့မွ ခြဲထုတ္ယူၾကသည္။ ကင္ဗာလိုက္အၫႊန္းတြင္းထြက္ (indicator minerals) မ်ားျဖစ္ေသာ ပီခ႐ုိ-ေအးမင္ႏိုက္ (piro-ilmenite) မ်ား၏ အေရအတြက္ကို သတ္မွတ္ၾကသည္။ ပံုတြင္ စံကြဲမႈ (anomaly) မ်ား၏ တည္ေနရာမ်ား လြဲေနမႈသည္ နမူနာ ေကာက္စဥ္က အေရွ႕ေျမာက္လားရာ အတိုင္း တိုက္ခတ္ေသာေလေၾကာင့္ ေျမဆီလႊာမ်ား သယ္ယူပို႔ေဆာင္ခဲ့ရေၾကာင္း ျပဆိုေနေပသည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining Geology)

ပဏာမစူးစမ္းေလ့လာမႈနည္းလမ္းမ်ား (Reconnaissance Techniques)

ယင္းနည္းလမ္းမ်ားကို အသံုးခ်ရာတြင္ အေပၚယံဖုံုးအုပ္ေနသည့္ အရာမ်ား၏ မူလဇစ္ျမစ္ေပၚ အေျခခံရသည္။ အကယ္၍ အေပၚယံဖုံးအုပ္ေနသည့္ အရာမ်ားသည္ ေအာက္ခံေက်ာက္သားမွ ျဖစ္ေပၚလာပါက ျပႆနာေျဖရွင္းရန္ လြယ္ကူေသာ္လည္း အျခားတစ္ေနရာမွ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ခံထားရပါက နည္းလမ္းေပါင္း မ်ားစြာျဖင့္ ေလ့လာစူးစမ္းရေပမည္။ အသံုးခ်ဘူမိဓါတုေဗဒနည္းပညာရပ္မ်ားကို ဇယား (၂) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

စာရင္းအင္းပညာ (Statistics)

တြင္းထြက္ရွာေဖြေရး ဘူမိဓါတုေဗဒလုပ္ငန္း၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ အေရးပါဆံုး စံကြဲဇံုမ်ား (anomalous zones) သတ္မွတ္ရန္ ျဖစ္သည္။ အရွင္းဆံုးဆုိရေသာ္ ျဒပ္စင္အျမင့္ဆံုး ပါ၀င္မႈကို ရွာေဖြရန္ျဖစ္ သည္။ စံကြဲမႈ (anomaly) မ်ားကို သတ္မွတ္ရာတြင္ စာရင္းအင္းပညာျဖင့္ အုပ္စုအလုိက္ရရွိေသာ အခ်က္ အလက္မ်ားကို ဘူမိေဗဒႏွင့္ နမူနာေကာက္ယူမႈဆုိင္ရာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားျဖင့္ ယွဥ္တြဲကာ သတ္မွတ္ ၾကသည္။ သာမန္အားျဖင့္ ဓါတ္ခြဲရလာဒ္မ်ားကို စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ ကြန္ပ်ဴတာပ႐ုိဂရမ္မ်ားျဖင့္ အသံုးျပဳ ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ MINITAB, SYSTAT ႏွင့္ STATGRAPHICS စသည့္ ပ႐ိုဂရမ္မ်ား အသံုးျပဳၾကသည္။ ယင္း ပ႐ိုဂရမ္မ်ား၏ ေစ်းႏႈန္းမွာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၂၀၀ မွ ၅၀၀ အထိ ရွိၾကသည္။

စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ဂရပ္ပံုမ်ား (graphs)၊ ဘားကုပ္မ်ား (bar graphs)၊ ေဘာက္(စ္)ပေလာ့မ်ား (box plots) ျဖင့္ ေရးဆြဲစစ္ေဆးသင့္သည္။ ယင္းတုိ႔ႏွင့္တြဲ၍ စာရင္းအင္းဆုိင္ရာ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ (statistical dispersion) အထူးသျဖင့္ စံေသြလြဲမႈ (standard deviation) မ်ားကို ေဖာ္ျပ ေလ့ရွိသည္။ ဟစ္စတုိဂရမ္ (histograms) ပံုမ်ားေရးဆြဲၾကည့္ျခင္းျဖင့္ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ သာမန္ပ်ံ႕ခ်က္ (normal distribution) သို႔မဟုတ္ ေလာ့စေကးအရ သာမန္ပ်ံ႕ခ်က္ရွိျခင္း (log-normal distribution) တုိ႔ကို သိရွိႏုိင္ေပမည္။ အကယ္၍ ရရွိလာေသာ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ အုပ္စုကြဲမ်ားရွိေနပါက စံပံုစံ (multi-model) အမ်ဳိးမ်ဳိးေတြ႕ရေပမည္။ Sinclair (၁၉၉၁) ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ေျမဆီလႊာနမူနာမ်ားအတြင္း ေၾကးနီျဒပ္စင္ပ်႕ံႏွံ႔ပံုကို ဥပမာျပထားေပသည္။ ပံု (၁) ယင္း ဟစ္စတိုဂရမ္ အရ ျဒပ္စင္ပါ၀င္ႏႈန္းသည္ ၉၀ ႏွင့္ ၂၁၀ ပီပီအမ္တို႔၌ အုပ္စု ၂-ခုအျဖစ္ ကြဲထြက္လ်က္ရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရမည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း

M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈနည္းလမ္းမ်ား (Analytical Methods)

ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ျခင္း၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ နမူနာမ်ား၌ ပမာဏလြန္စြာ နည္းပါးသည့္ ျဒပ္စင္ (trace element) မ်ား ပါ၀င္မႈကို သိရွိရန္ျဖစ္သည္။ ယခင္က လုိအပ္ေသာ အဆင့္မ်ားအလိုက္ ျဒပ္စင္အားလံုးကို ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ရန္မွာလည္း မျဖစ္ႏုိင္ေခ်။ အေျခခံသတၱဳ (base metal) မ်ားကို ရွာေဖြသည့္လုပ္ငန္းစဥ္၌ ပင္ ျဒပ္စင္ေပါင္းမ်ားစြာကို ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္သင့္သည္။ ဥပမာ ေၾကးနီသတၱဳ႐ိုင္းသိုက္ (copper deposit) ရွာေဖြရာတြင္ ေၾကးနီျဒပ္စင္အျပင္ အျခားအသံုး၀င္ေသာ ျဒပ္စင္မ်ားကို ဓါတ္ခဲြတုိင္းတာရေပမည္။ ယခုအခါ ေခတ္မီွ ဓါတ္ခြဲနည္းပညာမ်ားျဖင့္ တခါတရံ ျဒပ္စင္အမ်ဳိးအစား (၂၀) မွ (၃၀) အထိ တုိင္းတာရရွိ ႏုိင္ၿပီျဖစ္သည္။ ယင္းတို႔ထဲမွ အခ်ဳိ႕ေသာ ျဒပ္စင္မ်ားမွာ အခ်က္အလက္ အနည္းငယ္ ရရွိေသာ္လည္း အဓိပၸါယ္ ျပန္ဆုိရန္အတြက္ အေထာက္အကူမ်ားစြာ ရရွိႏိုင္ေပသည္။ အဓိက ဘူမိဓါတုေဗဒဆုိင္ရာ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈ နည္းပညာမ်ားကို ဇယား(၁) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

Read more »

ျမင့္သိန္း
M.Sc (Geology), D.A.G (Eco/Mining geology)

ယေန႔ကာလ၌ ဘူမိဓါတုေဗဒပညာရပ္အား တြင္းထြက္သယံဇာတ ရွာေဖြေရးဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းရပ္မ်ားတြင္ မ်ားစြာ အသံုးခ်လာၾကသည္။ ရွာေဖြေရးဘူမိေဗဒပညာရွင္ (exploration geologists) မ်ားသည္ ဘူမိ႐ူပေဗဒ (geophysics) လုပ္ငန္းရပ္မ်ားထက္ ဘူမိဓါတုေဗဒ (geochemistry) ဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းရပ္မ်ားတြင္ ပိုမို၍ တုိက္႐ိုက္ ပါ၀င္ေဆာင္ရြက္ ရေလ့ရွိသည္။ ဘူမိဓါတုေဗဒ အစီအစဥ္တစ္ခုျဖင့္ သတၱဳ႐ိုင္းသုိက္မ်ား (ore deposits) ရွာေဖြရာတြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း က႑မ်ားပါရွိၾကသည္။

၁။ စီမံကိန္း (planning)
၂။ နမူနာေကာက္ယူျခင္း (sampling)
၃။ ဓါတုေဗဒဆုိင္ရာ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈ (chemical analysis)
၄။ အဓိပၸါယ္ျပန္ဆုိမႈ (interpretation)
၅။ အေသးစိတ္ေလ့လာမႈ (follow up) တို႔ျဖစ္ၾကသည္။

ကြင္းဆင္းဘူမိေဗဒပညာရွင္ (field geologists) မ်ားအေနျဖင့္ က႑ ၁၊ ၂၊ ၄ ႏွင့္ ၅ တို႔ကို တုိက္႐ိုက္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ေသာ္လည္း က႑ (၃) ကိုမူ စီးပြားျဖစ္ ဓါတ္ခြဲခန္းမ်ားမွ ေဆာင္ရြက္ ေပးရေလ့ရွိသည္။

Read more »