ဦးခင္ေဇာ္
(ဘူမိေဗဒသရုပ္ျပဆရာ၊ ၀ိဇၨာႏွင့္ သိပၸံတကၠသိုလ္၊ ရန္ကုန္)

(ပညာပေဒသာစာေစာင္ အတြဲ (၉)၊ အပိုင္း (၄)၊ ၁၉၇၄ ႏို၀င္ဘာမွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။)

ဓာတုဖြဲ႔စည္းပံု

မီးသင့္ေက်ာက္မ်ားသည္ ေက်ာက္ရည္ပူမ်ားမွ ဆင္းသက္သည္ဟု ဆိုခဲ႔ၿပီး ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မီးသင့္ေက်ာက္မ်ားတြင္ ပါ၀င္ေသာ အဓိကေအာက္ဆုိဒ္ ဆယ္မ်ိဳးခန္႔ျဖင့္ ေက်ာက္ရည္ပူမ်ားကို ဖြဲ႔စည္းထားသည္ဟု ဆိုႏိုင္၏။ ယင္းေအာက္ဆိုဒ္တုိ႔မွာ ဆီလီကြန္ေအာက္ဆိုဒ္၊ အလူမီနီယမ္ေအာက္ဆိုဒ္၊ သံေအာက္ဆုိဒ္မ်ား၊ မဂၢနီဆီယမ္ေအာက္ဆိုဒ္၊ ကယ္လဆီယမ္ေအာက္ဆိုဒ္၊ ဆုိဒီယမ္ေအာက္ဆိုဒ္၊ ပိုတက္ဆီယမ္ေအာက္ဆိုဒ္၊ တိုက္ေတနီယမ္ေအာက္ဆုိဒ္ ႏွင့္ ေရတို႔ျဖစ္သည္။ ကလပ္ (Clarke) ႏွင့္ ၀ါရွင္တန္ (Washington) တို႔က ကမၻာေပၚရွိ မီးသင့္ေက်ာက္တို႔၏ ေအာက္ဆိုဒ္မ်ား ပ်မ္းမွ် ပါ၀င္ဖြဲ႔စည္းမႈကို တြက္ခ်က္ထား၏ (ဇယား-၂ ရႈ)။ ယင္းပါ၀င္ႏႈန္းမ်ားသည္ ေက်ာက္ရည္ပူတို႔တြင္ ပါ၀င္သည့္ ေအာက္ဆိုဒ္ ပါ၀င္ႏႈန္းမ်ားပင္ဟု ဆိုႏိုင္၏။

ေက်ာက္ရည္ပူမ်ားတြင္ ေရႊ၊ ေငြ၊ ေၾကးနီ၊ ခဲ၊ သြပ္ စေသာ သတၱဳျဒပ္စင္ (metallic element) မ်ား အသင့္အတင့္မွ် ပါ၀င္ေၾကာင္း သိရ၏။ ေက်ာက္ရည္ပူမ်ား ေအးခဲျခင္း ျပဳရာတြင္ ယင္းျဒပ္စင္မ်ား အေျခအေနအရ အခါအားေလ်ာ္စြာ စုစည္းမႈေၾကာင့္ မီးသင့္သတၱဳသိုက္ (magmatic ore-deposit) မ်ား ျဖစ္ေပၚလာ၏။ ေက်ာက္ရည္ပူမ်ားတြင္ အေငြ႔ (volatile) မ်ားအျဖစ္ ဓာတ္ေငြ႔မ်ားႏွင့္ ေရေငြ႕တို႔ ပါ၀င္သည္။ ယင္းတို႔ ပါ၀င္မႈသည္ တြင္းထြက္မ်ား ျဖစ္ေပၚပံုေဆာင္ျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ေၾကာင္း စမ္းသပ္ေတြ႔ရွိရ၏။ မီးေတာင္မွ ထြက္လာၾကသည့္ ေခ်ာ္ရည္မ်ားႏွင့္ ကမၻာ့ေျမေအာက္ပိုင္းရွိ ေက်ာက္ရည္ပူတို႔၏ ဓာတုဖြဲ႔စည္းပံု အဓိကျခားနားခ်က္မ်ားမွာ ယင္းအခိုးအေငြ႔မ်ားႏွင့္ ေရပါ၀င္မႈ အနည္အမ်ားပင္ ျဖစ္သည္။

Read more »

ဦးခင္ေဇာ္
(ဘူမိေဗဒသရုပ္ျပဆရာ၊ ၀ိဇၨာႏွင့္ သိပၸံတကၠသိုလ္၊ ရန္ကုန္)

(ပညာပေဒသာစာေစာင္ အတြဲ (၉)၊ အပိုင္း (၄)၊ ၁၉၇၄ ႏို၀င္ဘာမွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။)

ေက်ာက္ရည္ပူ သို႔မဟုတ္ မဂၢမာ (magma) ဟုေခၚေသာ ေ၀ါဟာရကို ဘူမိေဗဒေက်ာင္းသားတုိင္း သိၾကေပမည္။ ယင္းစကားလံုးသည္ ဂရိဘာသာစကားမွ ဆင္းသက္လာ၍ ႏွယ္ထားေသာ ဂ်ံဳမႈန္႔ကဲ႔သို႔ေသာ ျဒပ္ေႏွာတခုဟူ၍ မူလဆိုလိုရင္း အဓိပၸါယ္ရွိ၏။ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ စာအုပ္စာတန္းမ်ားတြင္မူ ယင္းေ၀ါဟာရကို မီးသင့္ေက်ာက္မ်ား ျဖစ္ေပၚေစသည့္ မိခင္ေက်ာက္ျဖစ္ ျဒပ္၀တၱဳပင္ ျဖစ္သည္ဟူ၍ ေယဘုယ်အားျဖင့္ သိနားလည္ရန္ ေဖၚျပ၏။ သို႔ေသာ္ ယင္းသို႔ ေဖၚျပရုံျဖင့္ ေက်ာက္ရည္ပူတစ္ခုကို အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္ရာ၌လည္းေကာင္း ေက်ာက္ရည္ပူတစ္ခု၏ ဂုဏ္သတၱိမ်ားကို ေဖၚျပရာ၌လည္းေကာင္း မလံုေလာက္ေပ။ အေမရိကႏိုင္ငံ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာအဖြဲ႔ (American Geological Institute (A.G.I) က ထုတ္ေသာ Glossary of Geology and Related Sciences တြင္ ေက်ာက္ရည္ပူတခု၏ အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္ခ်က္မွာ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္သည္။

၁။ သဘာ၀အေလ်ာက္ ျဖစ္ေပၚေသာ လႈပ္ရွားေရြ႕ရွားႏိုင္သည့္ ေက်ာက္ျဖစ္ျဒပ္၀တၱဳမ်ား ျဖစ္ရမည္။
၂။ ဆီလီကိတ္ (silicate) ေပ်ာ္ရည္ ျဖစ္ရမည္။
၃။ ကမၻာ့အတြင္းပိုင္းမွာ ျဖစ္ေပၚရမည္။
၄။ တိုးထြက္ျခင္း (extrusion)၊ တိုး၀င္ျခင္း (intrusion) ျဖစ္ႏိုင္ရမည္။
၅။ အရည္ သို႔မဟုတ္ အရည္နီးပါးရွိေသာ ျဒပ္၀တၱဳမ်ား ျဖစ္ရမည္။ သင့္တင့္ေသာ အပူခ်ိန္ ရရွိလွ်င္ တခါတရံ ယင္းအရည္တြင္ အခဲမ်ားအျဖစ္ ေပါေလာေပၚေနေသာ ေအာ္လီဗင္း (olivine)၊ ပိုင္ေရာဆင္း (pyroxene)၊ ပေလဂ်ီအိုကေလ့ ဖယ္လစပါ (plagioclase feldspar) စေသာ ပံုေဆာင္ခဲမ်ားႏွင့္ တခါတရံ ဓာတ္ေငြ႔မ်ား ပါ၀င္သည္ ဟူ၍ ျဖစ္သည္။

Read more »