ဦးခင္ေဇာ္
(ဘူမိေဗဒသရုပ္ျပဆရာ၊ ၀ိဇၨာႏွင့္ သိပၸံတကၠသိုလ္၊ ရန္ကုန္)
(ပညာပေဒသာစာေစာင္ အတြဲ (၉)၊ အပိုင္း (၄)၊ ၁၉၇၄ ႏို၀င္ဘာမွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။)
ေက်ာက္ရည္ပူ သို႔မဟုတ္ မဂၢမာ (magma) ဟုေခၚေသာ ေ၀ါဟာရကို ဘူမိေဗဒေက်ာင္းသားတုိင္း သိၾကေပမည္။ ယင္းစကားလံုးသည္ ဂရိဘာသာစကားမွ ဆင္းသက္လာ၍ ႏွယ္ထားေသာ ဂ်ံဳမႈန္႔ကဲ႔သို႔ေသာ ျဒပ္ေႏွာတခုဟူ၍ မူလဆိုလိုရင္း အဓိပၸါယ္ရွိ၏။ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ စာအုပ္စာတန္းမ်ားတြင္မူ ယင္းေ၀ါဟာရကို မီးသင့္ေက်ာက္မ်ား ျဖစ္ေပၚေစသည့္ မိခင္ေက်ာက္ျဖစ္ ျဒပ္၀တၱဳပင္ ျဖစ္သည္ဟူ၍ ေယဘုယ်အားျဖင့္ သိနားလည္ရန္ ေဖၚျပ၏။ သို႔ေသာ္ ယင္းသို႔ ေဖၚျပရုံျဖင့္ ေက်ာက္ရည္ပူတစ္ခုကို အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္ရာ၌လည္းေကာင္း ေက်ာက္ရည္ပူတစ္ခု၏ ဂုဏ္သတၱိမ်ားကို ေဖၚျပရာ၌လည္းေကာင္း မလံုေလာက္ေပ။ အေမရိကႏိုင္ငံ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာအဖြဲ႔ (American Geological Institute (A.G.I) က ထုတ္ေသာ Glossary of Geology and Related Sciences တြင္ ေက်ာက္ရည္ပူတခု၏ အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္ခ်က္မွာ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္သည္။
၁။ သဘာ၀အေလ်ာက္ ျဖစ္ေပၚေသာ လႈပ္ရွားေရြ႕ရွားႏိုင္သည့္ ေက်ာက္ျဖစ္ျဒပ္၀တၱဳမ်ား ျဖစ္ရမည္။
၂။ ဆီလီကိတ္ (silicate) ေပ်ာ္ရည္ ျဖစ္ရမည္။
၃။ ကမၻာ့အတြင္းပိုင္းမွာ ျဖစ္ေပၚရမည္။
၄။ တိုးထြက္ျခင္း (extrusion)၊ တိုး၀င္ျခင္း (intrusion) ျဖစ္ႏိုင္ရမည္။
၅။ အရည္ သို႔မဟုတ္ အရည္နီးပါးရွိေသာ ျဒပ္၀တၱဳမ်ား ျဖစ္ရမည္။ သင့္တင့္ေသာ အပူခ်ိန္ ရရွိလွ်င္ တခါတရံ ယင္းအရည္တြင္ အခဲမ်ားအျဖစ္ ေပါေလာေပၚေနေသာ ေအာ္လီဗင္း (olivine)၊ ပိုင္ေရာဆင္း (pyroxene)၊ ပေလဂ်ီအိုကေလ့ ဖယ္လစပါ (plagioclase feldspar) စေသာ ပံုေဆာင္ခဲမ်ားႏွင့္ တခါတရံ ဓာတ္ေငြ႔မ်ား ပါ၀င္သည္ ဟူ၍ ျဖစ္သည္။
